X
تبلیغات
زبان و ادبیات پارسی - نکات کلیدی درس دوم سال سوم

الف بخش لغات ، اصطلاحات و نکات دستوری و ادبی

 * چشمه های خروشان تو را می شناسند / موج های پریشان تو را می شناسند

۱- چشمه های خروشان : ترکیب وصفی ، خروشان : صفت فاعلی حالیّه است.۲- موج های پریشان : ترکیب وصفی ۳ -  بین واژه های خروشان و موج  تناسب وجود دارد.  ۴- تو را می شناسند : ردیف  است. می شناسند : مضارع اخباری است. ۵-  منظور از چشمه های خروشان وموج های جوشان  انسان آزاده ، پاک و صادق هستند.

* پرسش تشنگی را تو آبی ، جوابی / ریگ های بیابان تو را می شناسند

۱- پرسش : اسم مصدر از مصدر پرسیدن ۲- تشنگی : تشنه بودن ، واژه معنی مصدری می دهد، پسوند ( ی ) مصدری است.  پرسش تشنگی : استعاره مکنیّه دارد. ۳- ریگ های بیابان : ترکیب اضافی است. منظور شاعر از ریگ های بیابان همان انسان های درد مند هستند. ۴- بین واژه های تشنگی و آب  و بیابان و آب تناسب دیده می شود.

* نام تو رخصت رویش است و طراوت / زین سبب برگ و باران تو را می شناسند.

۱- رخصت : اجازه ، دستور ۲- رویش : از مصدر روییدن ، اسم مصدر است. ۳- طراوت : تازگی ، نشاط ، شادابی  ۴- بین واژه های باران و رویش تناسب دیده می شود.  باران  نماد پاکی است. ۵- زین سبب :  از این سبب

 نکته طلایی : در این بیت آرایه ی حُسن تعلیل دیده می شود. در مصراع دوم آرایه ی  تشخیص دیده می شود.

هم تو گل های این باغ را می شناسی / هم تمام شهیدان تو را می شناسند

۱- ( هم )به معنی هم چنین قید تاکید است. ۲- این باغ : یک ترکیب وصفی است. ( این ) صفت اشاره است. ۳-  می شناسی : مضارع اخباری  ۴- تمام شهیدان : گروه نهادی ۵- تو : ضمیر شخصی جدا ، مفعول جمله است.

* اینک ای خوب ، فصل غریبی سر آمد / چون تمام غریبان تو را می شناسند          

 ۱- اینک : قید زمان ۲-  ای خوب : شبه جمله ، خوب، صفت جانشین اسم ، منظور امام رضا  ( ع ) ۳- سرآمد : به پایان رسید  ۴- چون : به معنی ( زیرا ) حرف پیوند است. ۵- بین واژه های غریب و می شناسند ، تناسب دیده می شود. 

 * کاش من هم عبور تورا دیده بودم / کوچه های خراسان تو را می شناسند

۱- کاش : قید افسوس و آرزو  ۲-  هم : به معنی هم چنین یا نیز : قید تاکید است. ۳-  دیده  بودم : ماضی بعید  ۴- بین واژه های عبور و کوچه تناسب وجود دارد.

 

                                                                     قیصر امین پور

  


* میلاد گل و بهار جان آمد / بر خیز که عیدِ می کِشان آمد

  ۱-  میلاد گل : اشاره به حضرت مهدی ( عج )  میلاد گل و بهار جان : گروه نهادی  ۲-  عید می کِشان : عید عاشقان ، دلدادگان به امام زمان ( عج ) ۳- بر خیز : فعل امر از مصدر برخاستن

* خاموش مباش زیر این خِرقه /بر جان جهان ؛ دو باره جان آمد

 ۱-  خرقه : لباس ، جامه ی عارفان و عاشقان ۲-  جان جهان : جناس ناقص افزایشی ۳-مصراع اوّل یک طنز لطیف دارد ، شاعر ( امام خمینی ره ) معتقد است که باید از لباس ریا خود را بیرون آورد. در ادب عرفانی بعضی از واژه ها معنای عکس می دهد. به عنوان مثال : خرقه که یک لباس درویشی و عارفانه است ولی در عرفان لباس ریا کارانه است  ۴-  جان ، جان  :.به نظرمی رسد در مصراع دوم بین دو واژه ی ( جان ) آرایه ی جناس تام دیده می شود.  ۵- بیت دارای واج آرایی حرف ( ج ) است.

* گلزار عیش ، لاله باران شد / سلطان زمین و آسمان آمد.

۱-  گلزار : نهاد     ۲- عیش : خوشی  در جمله نقش متمّی دارد. ۳- لاله باران : مسند ۴- لاله باران : بارانی از لاله ، تشبیه دارد. ۵-  سلطان زمین و آسمان : گروه نهادی  ۶- در مصراع دوم آرایه ی تضاد یا طباق دیده می شود.

* آماده ی امر و نهی و فرمان باش / هشدار، که مَنجی جهان آمد

 ۱-  آماده ی امر و نهی و فرمان : گروه مسندی است ؛ زیرا جمله اسنادی است. ۲-  هشدار : آگاه باش ، جمله ی یک جزئی بی فعل است. ۳-  منجی : نجات بخش ۴- منجی جهان : منظور حضرت مهدی ( عج ) است.

                                                                           امام خمینی (ره) 


ب -   بخش دانش های ادبی       

* قیصر امین پور:   از شاعران برجسته ی انقلاب اسلامی ، مجموعه ی شعر های او عبارتند از :به قول پرستو ، در کوچه ی آفتاب ، تنفّس صبح ،  آینه های ناگهان              

 قیصر امین پور درسال 1386 در گذشت.

* غزل :  به قالب شعری گفته می شود که دو مصراع اوّل بیت با مصراع های زوج شعر هم قافیه باشد.

                             --------------- + /  --------------+

                             ----------------   /  --------------+

                             ----------------   /   ------------- +

                             ----------------- /  --------------+

                             ----------------- /   -------------+

نکته ی طلایی :  غزل بیش تر به بیان احساس و عاطفه، فراق و جدایی و عشق و عرفان می پردازد.

 نکته ی طلایی : غزل از نظر شکل ترسیمی با قصیده برابر است؛ یعنی طرز قرار گرفتن قافیه در غزل و قصیده مانند هم است ولی از دو جهت با هم فرق دارند. ۱-  از نظر تعداد ابیات ۲- از نظر موضوع یا درون مایه

 نکته ی طلایی : قصیده بیش تر به مدح و ستایش و توصیف طبیعت می پردازد.

نکته ی طلایی : غزل عاشقانه را سعدی و غزل عارفانه را مولانا جلال الدین به اوج رسانید. امّا با ظهور حافظ غزل محتوایی نو می یابد . او غزل های عارفانه را با هنرمندی با مضامین عاشقانه آمیخت.

نکته ی طلایی : از مشروطه به بعد غزل جنبه ی اجتماعی نیز به خود می گیرد و کسانی چون فرّخی یزدی به سرایش غزل اجتماعی می پردازند. 

نکته ی طلایی : مولوی ، سعدی ، حافظ ، صائب تبریزی غزل سرایان برتر گذشته و رهی معیّری و شهریار از غزل سرایان مشهور معاصرند.

* حسن تعلیل :  هر گاه شاعر برای موضوعی دلیل غیر منطقی ولی ادیبانه بیاورد، به این زیبایی سخن حسن تعلیل گویند. دربیت سوم شعر ( آب و  آیینه ) شاعر دلیل رشد و طراوت گیاهان را از نام مقدّس حضرت علی(ع) می داند درصورتی که می دانیم دلیل واقعی این این رشد چیز دیگری است.

 مثال : تا چشم بشر نبیندت روی / بنهفته به ابر چهردل بند

  شاعر در این بیت معتقد است برای این که چشم انسان های حسود چهره دماوند را نبینند ، او خود را در پشت ابر پنهان نموده است. حال می دانیم پنهان شدن کوه دماوند در پشت ابر به خاطر بلندی کوه است نه چشم حسادت دیگران!


پ – بخش نکات دستوری  

صفت ها یا پیشین هستند یا پسین. صفت های پیشین عبارتند از : ۱- صفت اشاره : این زندگی   ۲- صفت شمارشی: هفتمین امام ، هفت دانش آموز ۳- صفت پرسشی : کدام شهر؟   ۴- صفت عالی : بهترین خاطره ۵- صفت مبهم : هرگلی   ۶- صفت تعجّبی : چه باغ زیبایی دیدم !

صفت های پسین عبارتند از : ۱- صفت فاعلی : نلان ، دانا ، خریدار ، آموزگار ، آفریدگار  ۲- صفت مفعولی : زده ، خورده شده ۳- صفت نسبی :  گنجینه ، ابریشمی ،کودکانه ، سفالین ۴- صفت شمارشی :  پنجم ، هفتم ۵- صفت لیاقت : خواندنی ، دیدنی

نکته ی طلایی : صفت تفضیلی ( صفت برتر ) نه جزءِ وابسته های پیشین است نه جزءِ وابسته های پسین است.

نکته ی طلایی : گاهی صفت تفضیلی در معنای صفت عالی است.

             مثال : او از همه عاقل تر است. ( عاقل ترین  فرد )

      

                                                             سرسبز و سربلند باشید-راسخ نورد



تاريخ : پنجشنبه پانزدهم مهر 1389 | 12:49 | نویسنده : اسماعیل راسخ نورد |
.: Weblog Themes By VatanSkin :.