* اسم شناس : اسمی است که در نزد شنونده مشخص و معلوم باشد .

نکته طلایی 1 :  تمامی اسم خاص ها ذاتاً شناس هستند.   مثال : البرز ، سپیدرود ، شیراز ، رشت ، سبلان  و ...

نکته طلایی 2 :  اگر قبل از اسم ( این ، آن ، همین و همان ) بیاید ، آن اسم شناس می شود. مثال 1 : این ره که تو       می روی به ترکستان است.    ( ره ) اسم شناس    مثال 2 : این خانه دور است.   ( خانه ) اسم شناس

نکته طلایی 3 : اگر بعد از اسم نشانه ی مفعول ( را ) بیاید ، آن اسم شناس می شود.  مثال : آب را گِل نکنیم.

مثال 2 : خاک را به هنر کیمیا کنیم. مثال 3 : ای خدا، این وصل را هجران مکن.

نکته طلایی  4 : اگر یک ترکیب اضافی داشته باشیم ، مضاف اسم عام باشد و مضاف الیه اسم خاص ، مضاف به پیروی از مضاف الیه ی خود شناس می شود.

شهر رشت ( شهر : خاص ، شناس )  شهر ( عام ، شناس )  کتاب گلستان ( گلستان : خاص و شناس )

 کتاب ( عام ، شناس )      استان گیلان ( گیلان : خاص و شناس )      استان ( عام و شناس  )

* اسم ناشناس : اسمی است که در نزد شنونده مشخّص و معلوم نباشد.  من به شهری رفتم . 

نکته طلایی  5 : اسم ناشناس دارای فرمول های زیر است.

1- اسم + ی :  از دوستی کتابی در شهری خواستم.     (دوست ، کتاب و شهر ) نا شناس هستند. )

2-  یک + اسم :  یک سخن تازه بگو، تا دو جهان تازه شود.   یک چیز به دوستم هدیه دادم.

3-  اسم + ی را :     کتابی را به امانت گرفتم.   سوا لی را از معلّمی پرسیدم.

 نکته طلایی 6 :   پسوند ( ی ) در مفاهیم مختلفی دیده می شود.

1- در مفهوم مصدری :   خوبی ، بدی ، زشتی ، خود خواهی ، بد بینی ، جوانمردی و ...

2- در مفهوم  نسبت : ابریشمی ، سفالی ، گِلی ، نخی ، گیلانی و ...

3- در مفهوم لیاقت : خوردنی ، دیدنی ، مردنی ، گرفتنی و ...

4- در مفهوم فعل اسنادی :    تو عاقلی ( عاقل هستی )       تو مردی ( مرد هستی )  تو دیوانه ای ( دیوانه هستی )

5- در مفهوم  استمرار :  این پسوند مر بوط به دستور تاریخی است. خوردمی ( می خوردم )   زدندی ( می زدند )         کاشتمی ( می کاشتم )    خوردمی ( می خوردم )

نکته طلایی 7  : گاهی پسوند ( ی ) در معنای مفعولی است.  

هدیه ی تقدیمی ( تقدیم شده ) نامه ی ارسالی ( ارسال شده )  راز پنهانی ( پنهان شده )

  تیر پرتابی ( پرتاب شده )

نکته طلایی 8 : بعضی از اسم ها نه شناس هستند،نه ناشناس و هیچ یک از نشانه های آنان را ندارند به این گونه اسم ها اسم جنس گویند.   من کتاب خواندم.  ( کتاب )     او روزنامه گرفت.  ( روز نامه )   تارا  لباس پوشید. ( لباس )

نکته طلایی 9 :  بعضی از اسم ها ، قابل لمس ، اندازه گیری و قابل تصویر سازی در ذهن نیستند. به این گونه اسم ها مفاهیم  انتزاعی گویند.  مثال : محبّت ، دوستی ، دوستی ، زیبایی ، مردانگی و ...

نکته طلایی 10 : در دستور تاریخی به مفاهیم انتزاعی اسم ( معنی ) می گفتند.

نکته طلایی 11 : بعضی از اسم ها قابل لمس ، اندازه گیری و قابل تصویر سازی در ذهن هستند، به این گونه اسم ها ( مفاهیم عام ) می گویند.  مثال : کتاب ، دفتر ، فرش ، میز ، پدر ، پنجره و ...

 * اسم از نظر ساختار : اسم از نظر ساختار یا ساده است یا غیر ساده. اسم ساده فقط یک جزء دارد و همان یک جزء معنی می دهد.    مثال : کتاب ، شهر ، دفتر ، میز ، تابلو ، پرده و ...

نکته طلایی 12 : اسم هایی ماننند : سهراب ، اسفندیار ، دشوار ، دشمن ، بنگاه ، رادار ،تهمینه ، رستم ، مژه ،  کوچه ، کلوچه  و ... بر اساس زبان شناسی جدید ساده به شمار می روند.

نکته طلایی 13- اسم غیر ساده به سه قسمت تقسیم می شو.د : 1- اسم  2 - اسم مرکّّب 3- اسم مشتق – مرکّّب

* اسم مشتق : اسمی است که فقط یک جزءِ آن معنی می دهدو یک یا چند جزءِ آن بی معنی است.

 دانش ،   لبه ، عروسک ، رفتار ، گریه، سازمان و ...

نکته طلایی 14: اسم مشتق به یکی از شیوه های زیر درست می شود :

1 - مشتق به کمک بن فعل ماضی :  رفتار ، دیدار ، کردار ، ساختمان ، راندمان ، گفتمان و ...

2- مشتق به کمک بن فعل مضارع : سازمان ، اندیشه ، گریه ، ناله ، گیره ، ورزش ، دانش و ...

3- مشتق به کمک صفت :   خوبی ، بدی ، دانایی ، بینایی ، درازا ، پهنا ، فراخا و ...

 4- مشتق به کمک اسم :   عروسک ، نمکزار ، بیمارستان ، گیلان ، قلمدان ، دانشگاه ، گلکده ، بیمارستان و ...

نکته طلایی 15 : وند هایی که  اسم مشتق ساز هستند ، عبارتند از : ِش ، ار ، ه ، گاه ، زار ، سار ، گاه ، ستان ، دان ، ک ، مان ، الف و ...

 * اسم مرکّب : اسمی است که از چند جزء ساخته می شود و تمام اجزای آن معنی مستقل می دهند. مانند : گلاب ، مدا د تراش ، خود کار ، سپید رود ، گلنوش ، گلشهد و ...

 نکته طلایی 16 : اسم مرکّّب دارای یکی از فرمول های زیر است.

 1-  اسم + اسم : مهمان سرا ، مادر زن ، گلاب ، لاک پشت ، کتابخانه ، کباب سرا و ...

 2- اسم + بن ماضی : کار کرد ، دست برد ، رهاورد و ...

3- اسم + بن مضارع : گِل گیر ، مداد تراش ، هوا پیما ، خط کش ، دزد گیر ، خاک انداز ، آب کش ، سرعت گیر

 4-  صفت + اسم :  سیاه سرفه ، زرد کوه ، سپید رود ، پنج شنبه ،  نوروز ،  چهار راه و ... ( چهار : صفت شمارشی )

5- ضمیر مشترک ( خود ) + بن فعل مضارع : خود کار ، خود تراش ، خود نویس ، خود رو و ...

6- صفت + بن مضارع : روان نویس ، تند پز ، آرام پز

نکته طلایی 17 : به جزءِ معنی دار ، تکواژ آزاد  و به جزءِ بی معنی تکواژه وابسته یا ( وند ) گویند.

نکته طلایی 18 : وند هایی که مشتق ساز هستند ، به آن وند اشتقاقی گویند.

نکته طلایی 19 : وند هایی که در ساختار واژه هیچ تاثیری ندارند ، به آ ن وندتصریفی گویند.

نکته طلایی20 : وند های تصریفی عبارتند از:1- نشانه های جمع ( ها ، ان ، ین ، ون ، ات ) 2- تر و ترین 3- ی نکره

                                         سر سبز و سر بلند باشید – راسخ نورد

نوشته شده در جمعه چهاردهم آبان 1389ساعت 11:28 توسط اسماعیل راسخ نورد|